Δεν θα μπορούσε να υπάρξει ιστότοπος που να έχει αναφορές στα φυτά και τα φυτεμένα ενυδρεία και να μην έχει αναφορά στις άλγες. Σίγουρα όλοι μας έχουμε βιώσει την εμφάνιση κάποιου τύπου άλγης σε ένα από τα ενυδρεία μας και τις προσπάθειες καταπολέμησής της. Πριν αναφερθούμε στα είδη άλγης και πώς μπορούμε να τα καταπολεμήσουμε, αξίζει να εξηγήσουμε τι είναι η άλγη.
Η άλγη είναι φυτό!!! Είναι φυτό και τρέφεται από τα θρεπτικά συστατικά, το φως και ό,τι άλλο χρειάζονται τα φυτά για να αναπτυχθούν. Πρέπει να γνωρίζουμε πως η άλγη υπάρχει σε όλα τα ενυδρεία! Το ζητούμενο είναι να μπορέσουμε να κρατήσουμε την ανάπτυξή της σε ελεγχόμενα επίπεδα ώστε να μη φτάσει σε σημείο να πνίξει τα φυτά. Από την οπτική γωνία της καλαισθησίας σε ένα ενυδρείο η άλγη είναι τις περισσότερες φορές "άσχημη" και αυτός είναι ένας λόγος που δε θέλουμε να τη βλέπουμε στα ενυδρεία. Εκτός από την καλαισθησία, η άλγη συναγωνίζεται τα φυτά στην πρόσληψη των θρεπτικών συστατικών και κάποιοι τύποι ελευθερώνουν επικίνδυνες τοξίνες στο νερό του ενυδρείου μας οι οποίες επηρεάζουν τόσο την υγεία των φυτών όσο και των ψαριών. Επίσης, η γρήγορη ανάπτυξη της άλγης μπορεί σε σύντομο διάστημα να μετατρέψει το ενυδρείο μας σε βάλτο, πνίγοντας τα φυτά μας και κάνοντάς τα να σαπίσουν και να πεθάνουν. Η ολοκληρωτική εξάλειψη της άλγης δεν είναι δυνατή από ένα ενυδρείο. Όσο υπάρχει νερό, φως και ακόμα και μικρές ποσότητες θρεπτικών συστατικών στο ενυδρείο μας, θα υπάρχει και ανάπτυξη άλγης. Παρόλα αυτά μπορούμε να κρατήσουμε την ανάπτυξή της στο ελάχιστο. Η ελεγχόμενη εμφάνισή της σε βραχάκια ή ξύλα στο ενυδρείο πολλές φορές δίνει ένα όμορφο οπτικό αποτέλεσμα και μπορεί να είναι και τροφή για κάποια από τα ψάρια που φιλοξενούμε.
Τις περισσότερες φορές η παρουσία της άλγης είναι εντονότερη σε ενυδρεία χωρίς φυτά παρά σε καλοδιατηρούμενα φυτεμένα ενυδρεία. Αυτό οφείλεται στην παρουσία θρεπτικών συστατικών τα οποία δεν μπορούν να απορροφηθούν αφού δεν υπάρχουν φυτά, οπότε η άλγη αναπτύσσεται. Τα είδη των αλγών που μπορεί να εμφανιστούν στο ενυδρείο είναι πάρα πολλά και συνήθως οφείλονται στην περίσσεια οργανικών συστατικών, στην κακή ποιότητα του νερού του ενυδρείου ή και στην περίσσεια κάποιων θρεπτικών συστατικών και στην έλλειψη κάποιων άλλων (ανισορροπία θρεπτικών συστατικών κυρίως σε φυτεμένα ενυδρεία).
Πρέπει να τονίσουμε πως όταν θέλουμε να λύσουμε προβλήματα άλγης στα ενυδρεία μας πρέπει καταρχάς να δούμε τι προκαλεί τον συγκεκριμένο τύπο άλγης και να φροντίσουμε για τις απαραίτητες ενέργειες που θα οδηγήσουν στην μείωση της άλγης. Το να αφαιρούμε την άλγη από το ενυδρείο μας κόβοντας τα φύλλα που έχουν άλγη ή ξύνοντας τους βράχους και τα ξύλα που εμφανίζεται δεν σημαίνει πως την καταπολεμούμε.
Επίσης, πρέπει να αναφερθεί πως για όλα τα είδη άλγης υπάρχουν χημικά σκευάσματα που τα καταπολεμούν. Καλό όμως είναι να αποφεύγονται αφού μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητα προβλήματα τόσο στην υγεία των ψαριών όσο και στην υγεία των φυτών. Συνήθως τα χημικά σκευάσματα περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις χαλκού ή χημικών τα οποία έχουν ως αποτέλεσμα να μαζεύουν τα σωμάτια της άλγης δημιουργώντας κουβάρια από άλγη, χημικά τα οποία μπορεί να είναι επικίνδυνα για την υγεία των ψαριών. Η υψηλή περιεκτικότητα αυτών των σκευασμάτων σε χαλκό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την πιο γρήγορη απορρόφηση του χαλκού από τα φυτά, πριν προλάβει να δράσει κατά της άλγης δημιουργώντας προβλήματα στα ίδια τα φυτά του ενυδρείου. Γενικά, ο καλύτερος τρόπος στην καταπολέμηση της άλγης είναι να φροντίζουμε για την σωστή και συνεχή καλή ανάπτυξη των φυτών μας. Σωστή απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών επιφέρει και σωστή και γρήγορη ανάπτυξη των φυτών με αποτέλεσμα η άλγη να μη βρίσκει "τροφή" για να τραφεί και να πεθαίνει. Έτσι, η καλή ανάπτυξη των φυτών έχει ως αποτέλεσμα την καταπολέμηση της άλγης!
Υπάρχουν πάρα πολλά είδη άλγης, τα οποία όμως μπορούν να συμπεριληφθούν σε έναν από τους παρακάτω βασικούς τύπους αλγών.
Αιωρούμενη μονοκυτταρική άλγη (Green water)
Όπως φαίνεται και από το όνομά της
η άλγη αυτή αποτελείται από μεμονωμένα κύτταρα τα οποία δεν ενώνονται με άλλα ώστε να σχηματίσουν μεγαλύτερους όγκους άλγης. Κάτω από σωστές συνθήκες η άλγη αυτή αναπτύσσεται πολύ γρήγορα, κάνοντας το νερό του ενυδρείου να φαίνεται θολό και πράσινο (green water). Τα μεμονωμένα αυτά κύτταρα άλγης είναι τόσο μικρά σε μέγεθος ώστε η μηχανική φίλτρανση δεν μπορεί να τα δεσμεύσει.
Οι λόγοι που συνήθως δημιουργείται αυτός ο τύπος άλγης είναι ο υψηλός φωτισμός (χρήση λαμπτήρων πάνω από 10-12 ώρες ημερησίως), η απευθείας ακτινοβολία των ηλιακών ακτίνων στο ενυδρείο, τα υψηλά επίπεδα διαλυμένων οργανικών συστατικών (νιτρικά, φωσφορικά, αμμώνιο/αμμωνία) καθώς και η ανατάραξη του υποστρώματος (κατά τις μεταφυτεύσεις) ή το κακό πλύσιμο κατά την αρχική του τοποθέτηση. Υπάρχουν κάποια υποστρώματα πλούσια σε στοιχεία όπως ο σίδηρος, τα οποία δεν πρέπει να έρθουν σε επαφή με την επιφάνεια του νερού. Κατά την αρχική τους τοποθέτηση θα πρέπει να καλύπτονται πλήρως από υπόστρωμα επιφανείας ώστε να μην έρθουν σε επαφή με το νερό και διαλύσουν σε αυτό τα θρεπτικά συστατικά που έχουν εμπλουτιστεί. Προσοχή χρειάζεται επίσης στις μεταφυτεύσεις ώστε να μην φέρουμε τέτοιου είδους υποστρώματα στην επιφάνεια τα οποία μπορεί να προκαλέσουν την εμφάνιση αιωρούμενης άλγης.
Η καταπολέμηση της συγκεκριμένης άλγης μπορεί να γίνει με τους παρακάτω τρόπους:
Πλήρης συσκότιση του ενυδρείου για 4-5 ημέρες. Κάντε μια αλλαγή νερού ~50%, ταΐστε τα ψάρια σας, σταματήστε την παροχή CO2 αν έχετε, σβήστε τις λάμπες, προσθέστε μια αεραντλία για περισσότερη οξυγόνωση και σκεπάστε το ενυδρείο ερμητικά με μαύρες σακούλες σκουπιδιών ή πετσέτες ώστε να μην μπαίνει ΚΑΘΟΛΟΥ φως. Για τις επόμενες 4 ημέρες μην πειράξετε καθόλου το ενυδρείο (μην ταΐσετε τα ψάρια, μην ανοίξετε το καπάκι ώστε να μπει φως, και μην βγάλετε τις σακούλες για να δείτε αν έφυγε η άλγη). Την πέμπτη μέρα ανοίξτε τα φώτα, κάντε μια αλλαγή νερού ~50%, ταΐστε λίγο τα ψάρια σας και ξεκινήστε πάλι την παροχή CO2 που μπορεί να έχετε.
Με τη χρήση διατομικού φίλτρου. Το συγκεκριμένο φίλτρο μπορεί να δεσμεύσει τα αιωρούμενα σωματίδια της άλγης. Πρέπει να ελέγχεται η ροή του συχνά και να καθαρίζεται ώστε να μην στομώσει. Με τη χρήση του διατομικού φίλτρου η άλγη αυτή απομακρύνεται από το ενυδρείο μέσα σε διάστημα μερικών ωρών.
Με τη χρήση λάμπας UV. Η λάμπα UV μπορεί να σκοτώσει τα αιωρούμενα σωματίδια της άλγης, τα οποία θα κατακαθίσουν στον πυθμένα του ενυδρείου και θα πρέπει να αφαιρεθούν χειροκίνητα με τη χρήση κάποιας σκούπας για το υπόστρωμα. Το μειονέκτημα της χρήσης λάμπας UV σε φυτεμένα ενυδρεία είναι πως μπορεί να καταλύσει και έτσι να καταστήσει άχρηστα κάποια θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται τα φυτά όπως ο σίδηρος.
Προσθέτοντας ζωντανές δάφνιες εφόσον δεν υπάρχουν ψάρια στο ενυδρείο τα οποία θα τις φάνε ως τροφή.
Με τη χρήση χημικών αλγοκτόνων τα οποία όμως μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στα ψάρια (εφόσον υπάρχουν στο ενυδρείο).
Με τη χρήση φυτών γρήγορης ανάπτυξης.
Κυανοβακτήριο Blue green algae (BGA)
Αυτός ο τύπος άλγης έχει επικρατήσει να λέγεται "άλγη" ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για κυανοβακτήριο. Έχει χρώμα σκούρο πράσινο-μπλε (εξ ου και το όνομά της) και είναι γλοιώδης στην αφή. Καλύπτει συνήθως περιοχές με ελάχιστη κυκλοφορία νερού και παρουσιάζεται σε επιφάνειες του υποστρώματος, στα διάφορα ντεκόρ του ενυδρείου καθώς και στα φύλλα των φυτών με τη μορφή πέπλου. Η "άλγη" αυτή έχει άσχημη μυρωδιά η οποία αναδύεται από την επιφάνεια του νερού του ενυδρείου και είναι τοξική για τα αλγοφάγα ψάρια. Γι αυτό και τα αλγοφάγα ψάρια δεν την πλησιάζουν καν. Οι λόγοι που μπορεί να προκαλέσουν την εμφάνιση της BGA είναι η κακή ποιότητα νερού, η μικρή κυκλοφορία του νερού, ο υψηλός φωτισμός με παράλληλη ανισορροπία νιτρικών/φωσφορικών, όπου υπάρχει έλλειψη νιτρικών και περίσσεια φωσφορικών. Υπάρχουν αναφορές όπου ακόμα και με φυσιολογικό φωτισμό και με ύπαρξη φυσιολογικών επιπέδων νιτρικών (15-20 mg/lt) η "άλγη" παρουσιάζεται. Σε αυτές τις περιπτώσεις άλλοι παράγοντες είναι αυτοί που οφείλονται για την εμφάνισή της όπως τα υψηλά επίπεδα οργανικών συστατικών και η έλλειψη οξυγόνου στο νερό.
Η καταπολέμηση της συγκεκριμένης άλγης μπορεί να γίνει με τους παρακάτω τρόπους:
Πλήρης συσκότιση του ενυδρείου για 3-4 ημέρες. Αφαιρέστε με το χέρι ή με κάποια σκούπα υποστρώματος όση περισσότερη από την άλγη μπορείτε. Κάντε μια αλλαγή της τάξης του 50% και κλείστε τα φώτα. Σκεπάστε το ενυδρείο με μαύρες σακούλες σκουπιδιών ώστε να μην μπαίνει ΚΑΘΟΛΟΥ φως και αφήστε το έτσι για 3-4 ημέρες. Μετά την πάροδο των 3-4 ημερών βγάλτε τις σακούλες, ανάψτε τα φώτα και μαζέψτε όση νεκρή άλγη μπορείτε. Κάντε αλλαγή νερού της τάξης του 50% και εξασφαλίστε την παρουσία θρεπτικών συστατικών για την σωστή ανάπτυξη των φυτών. Τα νιτρικά θα πρέπει να είναι σε επίπεδα 15-20 mg/lt. Επίσης, θα πρέπει να διασφαλίσετε καλή κυκλοφορία νερού στα σημεία που υπήρχε BGA μιας και η BGA συχνά εμφανίζεται σε σημεία όπου το νερό παραμένει στάσιμο (χωρίς καλή κυκλοφορία).
Ρυθμίζοντας ώστε να υπάρχει καλή κυκλοφορία νερού στα σημεία όπου έχει εμφανιστεί BGA.
Με την προσθήκη νιτρικών (με τη μορφή KNO3) ώστε να υπάρχει συγκέντρωση περίπου 15-20 mg/lt.
Με τη χρήση οξυζενέ τοπικά στα μέρη που υπάρχει BGA.
Με τη χρήση ερυθρομυκίνης (αντιβίωση).
Έχει αναφερθεί η καταπολέμηση του κυανοβακτήριου μέσω των αλληλοχημικών ορισμένων φυτών, όπως ceratophyllum, hydrilla, myriophyllum.
Μαύρη τριχοειδής άλγη (Black Beard Algae ή Βlack Brush Algae - BBA)
Πρόκειται για μια από τις πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμες μορφές άλγης. Εμφανίζεται στην αρχή με τη μορφή μικρών τουφών χρώματος μαύρου ή σκούρου καφέ, οι οποίες όμως μεγαλώνουν και πολλαπλασιάζονται με σπόρους γρήγορα σε ένα ενυδρείο. Συνήθως τη βλέπουμε
να αναπτύσσεται πάνω στα ξύλα που μπορεί να έχουμε στο ενυδρείο μας, στις γωνίες των τζαμιών, στο υπόστρωμα, στις άκρες των φύλλων των φυτών, στις εξόδους των φίλτρων και στα διάφορα ντεκόρ. Η αιτία εμφάνισης της άλγης αυτής δεν είναι πλήρως εξακριβωμένη. Συνήθως παρουσιάζεται σε ενυδρεία όπου υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση οργανικών. Λόγοι που εντείνουν στην ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό της άλγης αυτής είναι ο ελλιπής καθαρισμός του υποστρώματος, η μεγάλη συγκέντρωση οργανικών στο υπόστρωμα, οι αραιές αλλαγές νερού καθώς και η μικρή συγκέντρωση CO
2 στη στήλη του νερού του ενυδρείου.
Η καταπολέμηση της συγκεκριμένης άλγης μπορεί να γίνει με τους παρακάτω τρόπους:
Κόψιμο των φύλλων των φυτών που έχουν καλυφθεί πλήρως από την άλγη, ξύσιμο της άλγης από τα ξύλα και καθαρισμός των εξαρτημάτων που έχει ριζώσει πάνω τους άλγη σε διάλυμα χλωρίνης εφόσον είναι εφικτό.
Προσθήκη θρεπτικών συστατικών και ιχνοστοιχείων για τα φυτά στις σωστές συγκεντρώσεις με παράλληλη παροχή CO2. Ο τρόπος αυτός δεν καταπολεμά άμεσα την ΒΒΑ, αλλά βοηθά τα φυτά να αναπτυχθούν γρήγορα ώστε να διώξουν από πάνω τους την άλγη.
Καθάρισμα του υποστρώματος στα σημεία που έχει φυτρώσει η άλγη.
Ψέκασμα των προσβεβλημένων φύλλων τοπικά με οξυζενέ μέχρι να καεί/μαραθεί η άλγη.
Έχει αναφερθεί πως η υπερδοσολογία (2-3x)του σκευάσματος Seachem Flourish Excel για μια περίοδο έως 10 ημέρες μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση της συγκεκριμένης άλγης. Παρόλα αυτά χρειάζεται μεγάλη προσοχή γιατί η υπερδοσολογία του συγκεκριμένου σκευάσματος το οποίο περιέχει polycycloglutaracetal μπορεί να προκαλέσει μέχρι και θανάτους στα ψάρια. Ένα καλό link που έχει συζητηθεί εκτενώς αυτή η μέθοδος μπορείτε να βρείτε στο site του Aquatic Plant Central.
Έχει παρατηρηθεί πως τα ψάρια Siamese Algae Eaters (SAE) σε μικρή ηλικία τρώνε τον συγκεκριμένο τύπο άλγης.
Τέλος, αξίζει να αναφερθεί πως η παντελής απομάκρυνση της συγκεκριμένης άλγης είναι πολύ δύσκολο έως και αδύνατο να συμβεί εφόσον παρουσιαστεί σε ένα ενυδρείο.
Καφέ/διατομική άλγη
Πρόκειται για την πιο κοινή και εύκολη στην αντιμετώπιση άλγη. Υπάρχει περίπτωση να μην εμφανιστεί και ποτέ σε ένα ενυδρείο. Συνήθως παρατηρείται πάνω στα τζάμια του ενυδρείου, στα φύλλα των φυτών και στα ντεκόρ που έχουμε στο ενυδρείο. Είναι αβλαβής και μπορούμε να την απομακρύνουμε καθαρίζοντας τα τζάμια του ενυδρείου με κάποιο μαλακό πανί καθώς και τα φύλλα των φυτών ή το ντεκόρ. Επίσης ψάρια που απομακρύνουν τη συγκεκριμένη άλγη είναι τα γατόψαρα της οικογένειας ancistrus, και της οικογένειας των οτόκυκλων όπως τα Otocinclus affinis, Otocinclus arnoldi κ.α. Συνήθως συναντάται στο ξεκίνημα νέων ενυδρείων και σε ενυδρεία με σκληρό νερό ή με ελλιπή φωτισμό.
Πράσινη τριχοειδής
άλγη
Πρόκειται για ένα από τα πιο συνηθισμένα είδη άλγης που μπορεί να συναντήσουμε σε ένα ενυδρείο. Άλλες κοινές ονομασίες που μπορεί να συναντήσουμε αυτήν την άλγη είναι "hair algae", "thread algae", "blanketweed" κ.α. H άλγη αυτή συναντάται με τη μορφή τριχών/μαλλιών οι οποίες μεγαλώνουν πάνω σε οποιαδήποτε επιφάνεια (φύλλα φυτών, τζάμια ενυδρείου, ντεκόρ), συνήθως σε περιοχές κοντά στην επιφάνεια και συχνά σε περιοχές όπου υπάρχει κυκλοφορία νερού. Αν οι συνθήκες είναι ιδανικές για την εξάπλωση της άλγης, αναπτύσσεται πολύ γρήγορα και μπορεί να καλύψει μεγάλο μέρος του ενυδρείου δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα στην περαιτέρω ανάπτυξη των φυτών. Όπως και σε άλλες περιπτώσεις άλγης, έτσι κι εδώ η εμφάνιση και ανάπτυξή της συχνά συμβαίνει λόγω δυνατού φωτισμού, απευθείας πτώσης των ηλιακών ακτίνων στα τζάμια του ενυδρείου καθώς και περίσσειας οργανικών συστατικών στο νερό. Η περίσσεια θρεπτικών συστατικών και η παρουσία μόνο αργής ανάπτυξης φυτών (όπως της οικογένειας της Anubias) μπορεί να προκαλέσουν έξαρση της συγκεκριμένης άλγης στο ενυδρείο. Οι τρόποι καταπολέμησης της άλγης αυτής είναι με απομάκρυνση όσης περισσότερης μπορείτε και με καλό καθάρισμα του υποστρώματος ώστε να φύγουν τα περιττά οργανικά συστατικά. Παράλληλα προσωρινή μείωση του φωτισμού θα βοηθήσει στην αποφυγή ανάπτυξης της άλγης. Επίσης, υπάρχουν χημικά σκευάσματα που καταπολεμούν την άλγη αυτή, τα οποία όμως δεν ενδείκνυνται καθώς μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στην υγεία τόσο των ψαριών όσο και των υπολοίπων φυτών.
Πράσινη spot άλγη
H πράσινη spot άλγη εμφανίζεται πάνω στα τζάμια του ενυδρείου και σε φύλλα φυτών όπως αυτών της οικογένειας Anubias, Echinodorus κ.α. Είναι στρογγυλή και προσκολλάται δυνατά πάνω στα φύλλα με αποτέλεσμα η προσπάθεια απόξεσής της από τα φύλλα να προκαλέσει γδάρσιμο του ιστού των φύλλων.
Συνήθως η παρουσία της συναντάται σε περιοχές υψηλού φωτισμού και όταν υπάρχει έλλειψη φωσφορικών και CO2 στη στήλη του ενυδρείου. Επειδή είναι δύσκολο να καθαριστεί πάνω από τα φύλλα των φυτών χωρίς να τραυματίσουμε τον ιστό τους μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ψάρια που τρώνε τη συγκεκριμένη άλγη. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα Rubbernose Pleco καθώς και τα σαλιγκάρια Neritina natalensis (Zebra snail). Η απομάκρυνσή της από τα τζάμια του ενυδρείου μπορεί να γίνει με τη χρήση κάποιου ξυραφιού. Επίσης, αν η συγκέντρωση των φωσφορικών είναι χαμηλή φροντίστε ώστε να την ανεβάσετε με τη χρήση κάποιου σκευάσματος γύρω στα 0.5-1.0 mg/lt.
